Lokman Hekim \u00dcniversitesi Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Sarp \u00dcner, 28 Eyl\u00fcl D\u00fcnya Kuduz G\u00fcn\u00fc dolay\u0131s\u0131yla, AA muhabirine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, kuduzun insanlarda ve bir\u00e7ok memeli hayvanda \u00f6l\u00fcmc\u00fcl seyreden, hayvanlardan insanlara bula\u015fan ve her iki gruba dahil bireylerde ortak olarak \u015fekillenen zoonotik bir hastal\u0131k oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
Kuduz vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn temastan sonra santral sinir sistemine ula\u015fmas\u0131n\u0131n g\u00fcnlerce hatta haftalarca s\u00fcrebildi\u011finden hastal\u0131\u011f\u0131n kulu\u00e7ka s\u00fcresinin genelde 2-3 ay aras\u0131nda oldu\u011funu anlatan \u00dcner, kulu\u00e7ka s\u00fcresinin al\u0131nan vir\u00fcs miktar\u0131na, yaran\u0131n santral sinir sistemine olan yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131na, \u0131s\u0131r\u0131lan b\u00f6lgenin sinir dokusunun s\u0131kl\u0131\u011f\u0131na, yara b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ve \u0131s\u0131r\u0131lan yerde giysi, eldiven gibi materyallere g\u00f6re bir hafta ile bir y\u0131l aras\u0131nda de\u011fi\u015febildi\u011fine dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n
Prof. Dr. \u00dcner, kuduzun ilk ve erken d\u00f6nem semptomlar\u0131n\u0131n ate\u015f, kusma, ishal, kar\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131 ve sindirim sistemi huzursuzlu\u011fu \u015feklinde oldu\u011funu ve insanlarda klinik belirtiler ortaya \u00e7\u0131kmadan kuduz tan\u0131s\u0131 konulmas\u0131n\u0131n da m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.<\/p>\n
\u0130lerleyen d\u00f6nemde halsizlik yorgunluk, fel\u00e7 benzeri durumdan susama, korku gibi i\u00e7 uyaranlara veya \u0131\u015f\u0131k, ses, g\u00fcr\u00fclt\u00fc gibi d\u0131\u015f uyaranlarla geli\u015fen sinirlilik, korku ve tela\u015f haline kadar de\u011fi\u015fik bulgular\u0131n g\u00f6r\u00fclebildi\u011fini aktaran \u00dcner, kesin tan\u0131n\u0131n laboratuvar do\u011frulama ile yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u00dcner, klinik bulgular geli\u015ftikten sonra kuduzun \u00f6zg\u00fcn bir tedavisi olmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ederek, “Kuduz, e\u011fer temas sonras\u0131 gerekli m\u00fcdahale yap\u0131lmazsa y\u00fczde 100 \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bir hastal\u0131kt\u0131r, ancak temas sonras\u0131 korunma tedbirleri erken ve uygun \u015fekilde al\u0131n\u0131rsa hayat kurtar\u0131c\u0131d\u0131r, bu ki\u015filer hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 y\u00fczde 100 korunur.” dedi.<\/p>\n
Sahipli ve sahipsiz kedi ve k\u00f6peklerin a\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n kuduz vakalar\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131rlamak i\u00e7in at\u0131labilecek en \u00f6nemli ad\u0131mlardan biri oldu\u011funu vurgulayan \u00dcner, korunmada \u00f6nleyici tedbirlere ve a\u015f\u0131laman\u0131n \u00f6nemine dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n
Hayvanlar\u0131n a\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kuduz riski olan hayvanlarla s\u0131k temas eden ki\u015filere temas \u00f6ncesi koruyucu uygulamalar olarak tan\u0131mlanan ve a\u015f\u0131lamay\u0131 da i\u00e7eren “profilaksi” protokol\u00fcn\u00fcn yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirtti.<\/p>\n
\u00dcner, kuduz riskli temas\u0131 olan herkese temas sonras\u0131 \u00f6nleyici uygulamalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u015fart oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Bu kapsamda, kuduz riski olan hayvanlarla s\u0131k temas eden ki\u015filere temas \u00f6ncesi ve kuduz riskli temas\u0131 olan herkese temas sonras\u0131 koruyucu uygulamalar olan profilaksi uygulanmal\u0131.<\/p>\n
Kuduz a\u00e7\u0131s\u0131ndan riskli (veterinerlik hekim, hayvan bak\u0131c\u0131s\u0131) ve y\u00fcksek riskli (Kuduz ara\u015ft\u0131rma laboratuvar\u0131 ve kuduz a\u015f\u0131s\u0131 \u00fcretiminde) i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015fanlar ile yaban hayat ile temas riski y\u00fcksek olan do\u011fa sporlar\u0131 yapanlar ve kuduz riskli temas halinde uygun t\u0131bbi yakla\u015f\u0131m\u0131n verilemeyece\u011fi b\u00f6lgelere seyahat edenlere temas \u00f6ncesi a\u015f\u0131 \u00f6nerilir.”<\/p>\n
Kuduzun, hasta olma ihtimali olan hayvanlardan insanlara ve hayvanlara, genellikle a\u00e7\u0131k yaraya salya temas\u0131, \u0131s\u0131r\u0131klar veya \u00e7izikler yoluyla yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktaran \u00dcner, bu t\u00fcr temaslar\u0131n riskli kabul edildi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Prof. Dr. \u00dcner, kuduz oldu\u011fundan \u015f\u00fcphelenilen bir hayvanla temastan sonra yaran\u0131n derhal bol sabun ve suyla y\u0131kanmas\u0131n\u0131n hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, sonras\u0131nda vakit kaybetmeden bir sa\u011fl\u0131k kurulu\u015funa ba\u015fvurulmas\u0131 gerekti\u011fini anlatt\u0131.<\/p>\n
Temas sonras\u0131 hastan\u0131n yaras\u0131n\u0131n t\u0131bbi bak\u0131m\u0131 yap\u0131lmas\u0131 ve hastan\u0131n tetanos a\u015f\u0131s\u0131 durumunun de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini dile getiren \u00dcner, “Kuduz riski ta\u015f\u0131yan bir temastan sonra, yaraya durumuna g\u00f6re bak\u0131m yap\u0131lmal\u0131, hasta tetanos a\u015f\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmeli, gerekti\u011finde antibiyotik tedavisine ba\u015flanmal\u0131, bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra 4 doz kuduz a\u015f\u0131s\u0131 ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k serumu olan kuduz imm\u00fcnglobulini takviyesi verilmeli. Bunlar, ya\u015fam kurtar\u0131r. Her y\u0131l 29 milyondan fazla ki\u015fiye temas sonras\u0131 koruyucu uygulamalarla y\u00fcz binlerce kuduza ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcm \u00f6nlenmektedir.” bilgisini verdi.<\/p>\n
Prof. Dr. \u00dcner, veriler kuduz vakalar\u0131ndan b\u00fcy\u00fck oranda k\u00f6peklerin sorumlu oldu\u011funa i\u015faret ederek, “Sahipli sahipsiz kedi ve k\u00f6peklerin tamam\u0131n\u0131n kuduz a\u015f\u0131s\u0131 yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, kuduz \u015f\u00fcpheli \u0131s\u0131r\u0131klarda k\u00f6pek \u0131s\u0131r\u0131klar\u0131n\u0131n oran\u0131 y\u00fczde 95’tir. Kuduzun bula\u015fmas\u0131nda en \u00f6nemli etken k\u00f6peklerdir.” dedi.<\/p>\n
Kuduz a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n, bilim insan\u0131 Louis Pasteur taraf\u0131ndan 1885’de bulundu\u011funu an\u0131msatan \u00dcner, D\u00fcnya Kuduz G\u00fcn\u00fc’n\u00fcn, kuduz a\u015f\u0131s\u0131n\u0131 bulan Pasteur’\u00fcn \u00f6l\u00fcm y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fc olan 28 Eyl\u00fcl’de d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131 ile ilgili fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmak, \u00f6nleme ve kontrol \u00e7abalar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in t\u00fcm sekt\u00f6rleri, kurulu\u015flar\u0131 ve di\u011fer payda\u015flar\u0131 birle\u015ftiren bir etkinlik oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6) taraf\u0131ndan, 2007’de ba\u015flat\u0131lan etkinli\u011fin bu y\u0131lki temas\u0131n\u0131n “Kuduz: Tek Sa\u011fl\u0131k, S\u0131f\u0131r \u00d6l\u00fcm” olarak belirlendi\u011fini aktaran \u00dcner, “Bu y\u0131l i\u00e7in belirlenen tema ile Kovid-19’un halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki ciddi etkisini ve k\u00fcresel olarak kuduz kontrol programlar\u0131ndaki gerilemeyi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, kuduzla m\u00fccadelede son birka\u00e7 y\u0131lda azalan ivmeyi yeniden kazanabilmek ama\u00e7lanmaktad\u0131r.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
\u00dcner, “Tek Sa\u011fl\u0131k” kavram\u0131n\u0131n, hastal\u0131k kontrol programlar\u0131na giderek daha fazla yerle\u015fti\u011fini belirterek, \u015fu de\u011ferlendirmelerde bulundu:<\/p>\n
“Kovid-19 ve antibiyotiklere diren\u00e7 gibi \u00f6rneklerin de g\u00f6sterdi\u011fi gibi, ‘insan, hayvan ve \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131’ ayr\u0131lmaz bir \u015fekilde birbirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Kuduzun ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in belirlenen DS\u00d6 taraf\u0131ndan 2030 y\u0131l\u0131na kadar k\u00f6pek kaynakl\u0131 insan kuduz \u00f6l\u00fcmlerinin sonland\u0131r\u0131lmas\u0131 hedefine ula\u015fma, ilgili b\u00fct\u00fcn sekt\u00f6rlerinin i\u015f birli\u011fi ile ‘Tek Sa\u011fl\u0131k’ yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n hayata ge\u00e7irilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu hedef, kuduzun a\u015f\u0131yla \u00f6nlenebilir bir hastal\u0131k oldu\u011funu vurgulamakla birlikte, klinik belirtilerin ba\u015flamas\u0131n\u0131 takiben neredeyse her zaman \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bula\u015f\u0131c\u0131 bir vir\u00fcs hastal\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu unutulmamal\u0131.”<\/p>\n
Hastal\u0131kla m\u00fccadelede a\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nemine i\u015faret eden \u00dcner, “Kuduz, maruziyet sonras\u0131 a\u015f\u0131 gibi \u00f6nleyici tedbirler olan profilaksinin zaman\u0131nda uygulanmas\u0131 yoluyla y\u00fczde 100 \u00f6nlenebilir bir hastal\u0131kt\u0131r. Kuduz vakalar\u0131n\u0131n y\u00fczde 99’u k\u00f6pek arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile olup, hastal\u0131k y\u00fck\u00fc orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde k\u0131rsal kesimdeki yoksul n\u00fcfusta yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r ve vakalar\u0131n yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 15 ya\u015f\u0131n alt\u0131ndaki \u00e7ocuklarda g\u00f6r\u00fclmektedir.” dedi.<\/p>\n
\u00dcner, bir\u00e7ok \u00fclkede kuduz bildiriminin zorunlu olmas\u0131na ra\u011fmen, izlemlerin genellikle zay\u0131f oldu\u011funu ifade ederek, \u015fu bilgileri payla\u015ft\u0131:<\/p>\n
“Yayg\u0131n olarak eksik bildirim ve belirsizlikler nedeniyle insanlarda ve hayvanlarda ger\u00e7ek hastal\u0131k y\u00fck\u00fcn\u00fcn \u00e7ok daha fazla olmas\u0131 muhtemeldir. D\u00fcnyada her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 59 bin ki\u015fi, \u00dclkemizde de 1-2 ki\u015fi kuduza ba\u011fl\u0131 nedenlerle \u00f6lmektedir. Genel olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u015f\u00fcpheli say\u0131s\u0131, d\u00fcnyada 29 milyon ve T\u00fcrkiye’de 250 bin civar\u0131ndad\u0131r. Temas sonras\u0131, uygun zamanda a\u015f\u0131y\u0131 da i\u00e7eren koruma \u00f6nlemleri al\u0131nmas\u0131yla d\u00fcnyada kuduza ba\u011fl\u0131 y\u00fcz binlerce hayat kurtar\u0131lmaktad\u0131r.”<\/p>\n
Klinik bulgular geli\u015ftikten sonra kuduz hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcn bir tedavisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izen \u00dcner, “Kuduz, \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan bir hastal\u0131k oldu\u011fundan, korunma yakla\u015f\u0131mlar\u0131 hayat kurtar\u0131c\u0131d\u0131r. Sahipli ve sahipsiz kedi ve k\u00f6peklerin a\u015f\u0131lanmas\u0131, 2030 y\u0131l\u0131 hedefine ula\u015fmak i\u00e7in at\u0131labilecek en \u00f6nemli ad\u0131mlardand\u0131r. Temas \u00f6ncesi, temas sonras\u0131 insanlar\u0131n a\u015f\u0131lanmas\u0131, hastal\u0131ktan korunmada esast\u0131r. Risk gurubunda bulunan ki\u015filerin de mutlaka temas \u00f6ncesi a\u015f\u0131lanmas\u0131 \u00f6nemlidir.” uyar\u0131s\u0131nda bulundu.<\/p>\n