Dağlar Üzerine Çeşitlemeler

[erthem]

<div class="bbWrapper">DAĞLAR ÜZERİNE ÇESİTLEMELER<br /> <br /> Jeomorfoloji bilimi dağları çevresinden daha yüksekte olan arazi parçaları olarak tanımlar. Fakat bu yüksekliğin ne<br /> kadar olacağı konusunda pek görüş birliği yoktur. İskoçya polis teşkilatı yüksekliği 2000 feet’ten (600 metre) daha<br /> yüksekte olan yerlerin güvenliğini dağ polisine bıraktığına göre en azından İskoçya için dağların 600 metreden daha<br /> yüksek yerler olduğu söylenebilir.<br /> <br /> İki ana dağ tipi bulunmaktadır. Dünyanın dış kabuğunun yanal ve düşey hareketleri sonucu oluşan tektonik dağlar<br /> ve volkanik etkinlikler sonucu oluşan yanardağlar. Dünyadaki yüksek dağların büyük çoğunluğu tektonik dağlardır<br /> ve en yüksek zirveler de sıradağlar üzerinde bulunur. Sıradağların hemen yanında da fay hattını tanımlayan bir ova<br /> ve muhtemelen bir göl bulunur.<br /> <br /> Ülkemizin fiziki haritasını gözünüzün önüne getirirseniz doğudan batıya uzanmış pek çok dağ sırası görürsünüz.<br /> Anadolu’nun doğu bölümü Avrasya plakası ile Arabistan plakası arasında, batı bölümü ise yine Avrasya plakası<br /> ile Afrika plakası arasında sıkışmakta ve hem yükselmekte hem de batıya doğru kaymaktadır. Örneğin Toroslar bu<br /> etkinin sonucu oluşmuştur ve Bursa’nın Uludağ’ı ve hemen kuzeyindeki Bursa Ovası da Kuzey Anadolu Fayının<br /> güney kolunun tektonik hareketi sonunda oluşmuştur. Biraz dişimizi sıkıp ölmemek için direnebilirsek birkaç milyon<br /> yıl sonra isteseler de istemeseler de Avrupa birliğine gireceğiz.<br /> <br /> Aşağıdaki fotoğrafta görülen Amerika’nın batısındaki Teton sıradağları, fay hattını tanımlayan düzlük ve gölüyle<br /> tektonik dağ yapısının güzel bir örneğidir.<br /> <br /> <div style="text-align: center"><script class="js-extraPhrases" type="application/json"> { "lightbox_close": "Close", "lightbox_next": "Next", "lightbox_previous": "Previous", "lightbox_error": "The requested content cannot be loaded. Please try again later.", "lightbox_start_slideshow": "Start slideshow", "lightbox_stop_slideshow": "Stop slideshow", "lightbox_full_screen": "Full screen", "lightbox_thumbnails": "Thumbnails", "lightbox_download": "Download", "lightbox_share": "Share", "lightbox_zoom": "Zoom", "lightbox_new_window": "New window", "lightbox_toggle_sidebar": "Toggle sidebar" } </script> <div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="1-9.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/1-9-jpg.15785/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="1-9.jpg" title="1-9.jpg" width="534" height="400" /> </div><br /> Teton Sıradağları&#8203;</div></div>

 

[erthem]

<div class="bbWrapper"><b>Ynt: Dağlar Üzerine Çeşitlemeler</b><br /> <br /> Bütün önemli yüksek dağların tektonik hareketlerle oluşan dağlar olduğunu söyledik ama Türkiye ve İran gibi en<br /> yüksek dağını yanardağların oluşturduğu ülkeler de yok değil.<br /> <br /> Yanardağlar genelde bir düzlük üzerinde muntazam bir koni gibi yükselen dağlardır ve bu nedenle görünümleri daha<br /> etkileyicidir.<br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="2-7.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/2-7-jpg.15786/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="2-7.jpg" title="2-7.jpg" width="601" height="399" /> </div><br /> Büyük ve Küçük Ağrı<br /> <br /> <div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="3-8.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/3-8-jpg.15787/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="3-8.jpg" title="3-8.jpg" width="596" height="354" /> </div><br /> Erciyes&#8203;</div><br /> Bazı yanardağlar volkanik aktivite döneminden sakin hale geçişi volkan konisini kaybetmeden başarabilmişlerdir ve<br /> görünümleri haliyle daha muntazamdır. Örneğin Ağrı Dağı böyledir. Erciyes ise fotoğrafta da görüleceği üzere<br /> volkan konisini büyük bir patlama sonucunda kaybetmiştir ve belki de bugün yükseklik olarak Ağrı Dağıyla rekabet<br /> edebilecekken yüksekliği önemli ölçüde azalmıştır. Volkanik akıntının izleri de net şekilde görülebilmektedir.<br /> Erciyes’te kayak yapanların aslında bir yanardağın kraterinde kayak yapmanın zevkini tattıklarını bilmeleri gerekir.<br /> <br /> Volkanların tepesinde genellikle kaldera denilen bir çukurluk bulunur. Bazen bu çukur su ile dolarak bir göl<br /> oluşturur. Erciyes krateri patladığı için böyle bir şey görülmemesi normaldir. Ağrı dağının kalderası ise muhtemelen<br /> zirvesindeki buzulun altındadır. Hasan Dağında da kuru bir kaldera bulunmaktadır.<br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="4-5.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/4-5-jpg.15788/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="4-5.jpg" title="4-5.jpg" width="596" height="438" /> </div><br /> Nemrut Krateri&#8203;</div></div>

 

[erthem]

<div class="bbWrapper"><b>Ynt: Dağlar Üzerine Çeşitlemeler</b><br /> <br /> <br /> Tatvan yakınlarındaki Nemrut Dağı da sönmüş bir yanardağdır ve fotoğrafta görüleceği üzere mükemmel bir<br /> kalderaya sahiptir. Krateri içinde pek çok noktada sıcak su ve buhar çıkısı devam etmektedir.<br /> <br /> Bazı yanardağlar yüzlerce hatta binlerce yıllık bir suskunluk döneminden sonra tekrar faaliyete geçebilmektedirler.<br /> Ülkemizde aktif yanardağ olmadığını belirtmiştik. En son volkanik aktivite gösteren dağ İran sınırındaki Tendürek<br /> dağıdır ve çeşitli noktalarında gaz çıkısının devam ettiği literatürde belirtilmektedir.<br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="5-3.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/5-3-jpg.15789/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="5-3.jpg" title="5-3.jpg" width="397" height="225" /> </div><br /> Çatalhöyükken Hasan dağı&#8203;</div><br /> Yukarıdaki fotoğraf Konya’nın Çumra ilçesi yakınlarındaki Çatalhöyükten bir duvar resmidir. Hasan dağı volkanik<br /> püskürme yaparken resmedilmiştir. Buradan da yaklaşık 8000 yıl önce Hasan dağının aktif bir yanardağ olduğunu<br /> anlamaktayız.<br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="6-4.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/6-4-jpg.15790/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="6-4.jpg" title="6-4.jpg" width="599" height="404" /> </div></div>Eğer bir volkanın büyüklüğünü değil de güzelliğini dikkate alırsanız hiçbir yanardağ konisi kanımca Konya’nın<br /> Ereğli ilçesi yakınlarındaki Meke Gölü krateriyle rekabet edemez. Çölün ortasında bir göl, içinde küçük bir<br /> yanardağ konisi ve üzerinde kuru da olsa bir kaldera.<br /> <br /> Acaba hangi büyük ressam bundan daha güzel bir manzara resmi yapabilir. Meke gölü gün geçtikçe kuruyor. Bu<br /> haliyle gören son nesil belki de biz olacağız.<br /> <br /> Herkes bilir ki deniz seviyesi esas alındığında Everest 8848 metre yüksekliğiyle Himalaya sıradağlarının ve<br /> dünyanın en yüksek dağıdır. Himalayalarda tektonik dağlardır ve Hindistan anakarasının Tibet platosuyla<br /> çarpışması sonucunda oluşmuşlardır.<br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="7-4.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/7-4-jpg.15791/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="7-4.jpg" title="7-4.jpg" width="598" height="405" /> </div><br /> Khumbu buzulundan Everest klasik güney rotası&#8203;</div></div>

 

[erthem]

<div class="bbWrapper"><b>Ynt: Dağlar Üzerine Çeşitlemeler</b><br /> <br /> <br /> Everest’in dünyanın en yüksek dağı olduğu 1852 yılında o zaman Đngiltere’nin sömürgesi olan Hindistan’ın jeodezik<br /> ölçümleri yapılırken anlaşılmış ve Peak 15 olarak isimlendirilmiştir.<br /> <br /> O günkü koşullarda 240 kilometre uzaktan yapılabilen teodolit ölçümlerinde dağın yüksekliği 8839 metre olarak<br /> belirlenmiştir. 150 yıl öncesinin teknolojisi ve aletleri ile gerçekten mükemmel bir yaklaşım. 1865 yılında ise<br /> Hindistan genel sürveyörü olan general sir George Everest’e ithafen bugünkü adını almıştır. Bugün dünyada dağ<br /> isimlerini yerelleştirme eğilimi var. Bu durumda Nepal dilindeki Sagarmatha veya Tibet dilindeki Chomolungma<br /> adları önem kazanabilir.<br /> <br /> Bugünkü kabul edilen yüksekliği olan 8848 metre 1955 yılında Hindistan arazi ölçüm idaresi tarafından<br /> belirlenmiştir. Çinliler 2004 yılında yaptıkları ölçümlerde zirvenin 3.5 metre kalınlığında buz tabakası ile kaplı<br /> olduğunu belirlemişler ve en yüksek kaya yüzeyini 8844.5 metre olarak ölçmüşlerdir. Yakın bir geçmişte<br /> Amerikalıların yaptığı ölçümler 8850 metre sonucunu vermiş. Hangisine inanırsınız karar sizin.<br /> <br /> Bütün dağlar tektonik hareketler sonucunda yükselirken kar, buz ve rüzgâr gibi aşındırıcı etmenler nedeniyle<br /> yükseklik kaybederler. Himalayaları oluşturan Hindistan’ın Tibet platosuna doğru olan hareketi devam etmektedir<br /> ve Hindistan Tibet’e her yıl 6 mm yaklaşmaktadır. Bu hareketin sonucu olarak da Everest her yıl 4 mm kadar<br /> yükselmektedir. Gerçekte dünya üzerinde yılda Himalayalar dan daha fazla yükselen yerler vardır ve belki de<br /> milyonlarca yıl sonra Everest dünyanın en yüksek dağı olma özelliğini kaybedecektir.</div>

 

[erthem]

<div class="bbWrapper"><b>Ynt: Dağlar Üzerine Çeşitlemeler</b><br /> <br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="8-4.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/8-4-jpg.15792/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="8-4.jpg" title="8-4.jpg" width="593" height="369" /> </div><br /> Everest kuzeyden görünümü<br />&#8203;</div>Everestin dağcılık tarihine kısaca göz atacak olursak 1950 li yıllara kadar bütün tırmanış girişimlerinin yukarıdaki<br /> fotoğrafta görülen kuzey yüzünden yapıldığını görürüz. 1948 yılında Tibet’in Çinliler tarafından işgal edilmesiyle<br /> bu yüz tırmanışa kapanmış ve girişimler güneyden Nepal yönünden yapılmıştır ve sonuçta 29 Mayıs 1953 de Yeni<br /> Zelandalı Edmund Hillary ve Nepalli şerpa Tenzing Norgay tarafından ilk çıkış başarılmıştır.<br /> <br /> Bu fotoğrafı buraya koymak için özellikle seçtim. Son zamanlarda bir takım kişiler spor amacıyla değil de etrafa<br /> hava atmak için dağlara gider oldular. Dağcı kimliği kisinin kariyer kimliğinin önüne geçti. Yapılan sıradan<br /> sayılabilecek tırmanışlar abartılarak çevreye anlatılır oldu. Gerçekte dağlar sayesinde ülkeyi ve halkımızı tanıdık, en<br /> iyi dostlarımızı dağlarda tanıdık, bazen de kaybettik. Ülkemizin hemen her kentinde, yolumuz düştüğünde uğrayıp<br /> merhaba diyebileceğimiz bir çayını içebileceğimiz dostlarımız var. Bundan büyük zenginlik olabilir mi. Ben şahsen<br /> kendimi gezgin olarak görüyorum ve sadece gezerken yasadığımı düşünüyorum. Gezerken bazen yolum dağlara<br /> düşüyor, bazen yaylalara bazen de ovalara. Dağcı kelimesini bir meslek gibi kullanmak da bana çok itici geliyor.<br /> <br /> Yukarıdaki fotoğrafta 1.st step yazan yer İngilizlerin 1924 ekspedisyonunda zirve ekibinden Mallory’nin en son<br /> görüldüğü nokta. Yükseklik 8500 metre ve yıl 1924. Daha sonra bulutlar görüntüyü kapatıyor ve ne Mallory den ne<br /> de zirve arkadaşı Irvine den bir daha haber alınamıyor. Mallory’ nin tırmanış sırasında mı yoksa tırmanısı<br /> tamamlayıp dönerken mi kaybolduğu sorusu halen cevapsız. Benim kişisel kanım Mallory ve Irvine in bu tırmanısı<br /> başaramadıkları yönünde. 1924 tırmanıs ekibi üyesi Sommerwell zirve ekibinin çok yavas yükselebildiğini ve<br /> fotoğrafta görülen yere saat 15 gibi ulaşabildiklerini belirtiyor. 80 yıl öncesinin olanaklarıyla bu yükseklikte geceyi<br /> geçirmek ve sağ kalabilmek olanaksız gibi. Sonuç ne olursa olsun havacı dağcılara yukarıdaki fotoğrafta görülen,<br /> İngilizlerin 1924 yılında 8500 metreye tırmanabildiklerini hatırlatmanın yeterli olduğu kanısındayım.<br /> <br /> <br /> 1960 yılında Everestin kuzeyinden tırmanış yapan Çinliler 6000 metrede bir kazma buldular ve bu kazmanın zirve<br /> ekibinden Irvine’a ait olduğu anlaşıldı. Küresel ısınma sonucunda dağa daha az kar yağıp buzullar yukarı çekilince<br /> 1999 yılında Mallory ve Irvıne in akıbetini araştırmak üzere uluslar arası bir ekspedisyon düzenlendi.<br /> <div style="text-align: center"><br /> <div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="9-3.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/9-3-jpg.15793/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="9-3.jpg" title="9-3.jpg" width="435" height="290" /> </div></div>Sonuçta yaklaşık 7600 metrede Mallory’ nin cesedine ulaşıldı. Bakterilerin yasamasına olanak tanımayan hava<br /> şartları nedeniyle ceset neredeyse hiç bozulmamış gibiydi. En büyük soruya, ekibin zirveye ulaşmadan mı yoksa<br /> ulaşıp dönerken mi öldükleri sorusuna cevap verecek olan ve Mallory tarafından taşınan fotoğraf makinesine ise<br /> henüz ulaşılamadı. Fotoğraf makinesi bulunduğunda belki de Everest tırmanış tarihinin değişmesi gerekecek.<br /> <br /> Son zamanlarda bu spor adına üzücü bir konu da, su anda 70 li yaslarını sürdürmekte olan ve bize bu sporu tanıtan<br /> sevdiren büyüklerimizin dağcılık adına fazla bir şey beceremedikleri söylemidir. Bu söyleme karsı izninizle küçük bir<br /> anımı sizlerle paylaşmak istiyorum. İsimlerini Anadolu Dağcılar Birliği bültenlerinde okuduğum ama hiç<br /> karsılaşmadığım Muzaffer Erol Gez ve Faruk Sükan ile ilk defa 1993 yılında Medetsiz için gittiğimiz Ulukıslanın<br /> Meydan yaylasında tanıştık. O zaman altı muşamba kaplı ve ağırlığı da yanılmıyorsam 6 kilo olan Polonya malı bir<br /> çadır kullanıyordum. Sohbet sırasında çadırın ağırlığından şikâyet ettiğimde Muzaffer abi “Bizim çadırların sadece<br /> direkleri o kadar geliyordu, yağmur yiyince ağırlıkları 15 kiloya kadar çıkardı” demişti. Her basarının ve<br /> başarısızlığın kendi koşulları ve olanakları içinde değerlendirmesi gerektiğini ve bu büyüklerimizin gereken saygıyı<br /> hak ettiklerini düşünüyorum. Umarım benim gibi düşünen kişiler çoğunluktadır.<br /> <br /> Deniz seviyesini esas aldığımızda dünyanın en yüksek noktasının Everest olduğunu söyledik ama bir başka<br /> yükseklik kavramı da dünyanın merkezini esas alırsak uzaya doğru en fazla hangi noktanın uzandığıdır. Everest<br /> derseniz yanılırsınız. Bu nokta çoğumuzun belki de ilk defa duyduğu Chimborazo dağıdır. Aslında 6267 metrelik<br /> yüksekliğiyle oldukça yüksek bir dağ ama devler arasında sıradanlaşıyor. Son etkinliğini 500 yıl önce göstermis ve<br /> ilk defa 1880 yılında Edward Whymper ve Carrell tarafından tırmanılmış Güney Amerika’da Ekvator devletinde<br /> bir yanardağ.<br /> <br /> Bu nasıl oluyor derseniz cevabını dünyanın fiziki yapısında aramak gerekiyor. Aslında dünya tam yuvarlak<br /> muntazam bir küre değil. Kutuplarından hafifçe bastırılmış. Adeta bir balkabağı gibi. Kutuplardaki yarıçapı 6356<br /> metre iken ekvatordaki yarıçapı 6378 metre. Bu durumda ekvatora yakın olan dağlar 22 kilometre yükseklik avantajı<br /> sağlıyorlar ve neredeyse ekvator üzerinde olan Chimborazo zirvesi de dünyanın merkezine en uzak nokta oluyor.<br /> <br /> Yukarıda bir yerlerde Everest’in yılda 4 mm kadar yükselmeye devam ettiğini yazmıştık. Peki uzak bir gelecekte<br /> dünyanın en yüksek dağı hangisi olacak. Buna cevap vermek çok kolay değil ancak dünyadaki tektonik hareketlerin<br /> gelişimine bakarak yaklaşım yapılabilir. Depremler sismograf denilen aletlerle ölçülüyor ve modern sismograflar<br /> yaklaşık 100 yıldır kullanılıyor. Bu dönem içinde büyüklüğü sağlıklı olarak ölçülebilen en büyük deprem 1960 yılında<br /> Güney Amerika’da Sili açıklarında meydana geldi ve büyüklüğü 9.5 idi. Issız bir bölgede olması nedeniyle insan<br /> kaybı azdı ama Silinin güneyinde bazı yerlerde bir anda karalar denizden 30 metre kadar yükseldi. Büyük okyanusun<br /> Kamçatka yarımadasından Avustralya’ya kadar uzanan batı kıyıları ile Alaska’dan Silinin güneyine kadar uzanan<br /> doğu kıyıları halen tektonik açıdan yeryüzünün en hareketli yerleri. Buralarda dağlar diğer dağlara göre yılda çok<br /> daha fazla yükseliyorlar. Bu nedenle bilim adamları belki de 50 milyon yıl sonra dünyanın en yüksek dağının Güney<br /> Amerika’daki yüksek dağlardan biri olacağını düşünüyorlar. Muhtemel aday da su anda 6962 metrelik yüksekliğiyle<br /> Güney Amerikanın en yüksek dağı olan Aconcagua. Dünyanın 6 milyar yasında olduğunu düşünürsek 50 milyon yıl<br /> jeolojik ölçülere göre kısa sayılabilir ama canlı yaşamıyla kıyaslandığında çok uzun bir süre.</div>

 

[erthem]

<div class="bbWrapper"><b>Ynt: Dağlar Üzerine Çeşitlemeler</b><br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="10-3.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/10-3-jpg.15794/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="10-3.jpg" title="10-3.jpg" width="590" height="332" /> </div><br /> Aconcagua 6962m<br /> <br /> <div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="11-4.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/11-4-jpg.15795/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="11-4.jpg" title="11-4.jpg" width="604" height="387" /> </div></div><br /> <br /> Depremsellik ve topografya arasındaki iliski çok açık. ABD Jeoloji Dairesi internet sitesinden alınmış bu haritada<br /> plaka sınırları deprem aktivitesi ilişlileri açıkça görülüyor. Bu haritayı daha yüksek çözünürlüklü olarak<br /> “http://www.usgs.gov/” sitesinden indirebilirsiniz.<br /> <br /> Dünyalılar olarak Everest ile öğünebilirsiniz ama yakın komsumuz Mars gezegenindeki Olympus Mons<br /> yanardağını bilirseniz kıskançlıktan çatlarsınız herhalde. Olympus Mons un yüksekliği 27 kilometre ve bu durumda<br /> Everest’in 3 katından fazla yükseklikte. Aşağıdaki fotoğraf bir uzay aracından çekilmiştir.<br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="12-3.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/12-3-jpg.15796/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="12-3.jpg" title="12-3.jpg" width="561" height="395" /> </div><br /> Sönmüş bir yanardağ olan Olympus Mons un çapı 624 kilometre. Bir dağ düşünün ki bir eteği Sinop’ta diğer eteği<br /> Mersin’de.&#8203;</div><br /> Döndük dolaştık yine yanardağlara geldik. Gelmişken Jüpiter’in Io uydusundan söz açmadan olmaz. Güneş<br /> sisteminin en büyük gezegeni olan Jüpiter’in çapı dünyanın 10 katı kadar ve son belirlemelere göre 30 dan fazla<br /> uydusu var. Io uydusu büyük gökbilimci Galile tarafından 1610 yılında keşfedilmiş Jüpiter’in sıradan bir dürbünle<br /> bile görülebilen 4 büyük uydusundan biri. Io yu özel yapan ise halen volkanik aktivitesi sürdüren yanardağlara sahip<br /> olması. Aşağıda birkaç gün arayla çekilmiş iki Io fotoğrafında volkanik aktivitenin yüzeyinde meydana getirdiği<br /> değişim açıkça görülüyor</div>

 

[erthem]

<div class="bbWrapper"><b>Ynt: Dağlar Üzerine Çeşitlemeler</b><br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="13-2.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/13-2-jpg.15797/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="13-2.jpg" title="13-2.jpg" width="596" height="368" /> </div><br /> <br /> <br /> <div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="14-3.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/14-3-jpg.15798/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="14-3.jpg" title="14-3.jpg" width="388" height="316" /> </div></div><div style="text-align: center">Io volkanik aktivitesinin ufuk hattından görünümü.&#8203;</div><br /> Dünyamızın biricik uydusu olan Ay’da da volkan olarak adlandırılan birçok oluşum var. Aralarında da Mare olarak<br /> adlandırılan denizler var. Tabii bu denizlerde su yok. Bomboş düzlükler. Ay 2 milyar yıl önce tamamen öldü ve<br /> bugünkü görünümünü kazandı. Aya inen Apollo 11 astronotları yüzeye hassas sismograflar yerleştirdiler ve çok<br /> küçük sismik hareketler ölçebildiler.<br /> <br /> Her ne kadar uzak geçmişte ay önemli ölçüde volkanik aktivite göstermiş, yanardağ konileri ve volkanik lav<br /> akıntıları oluşturmuş olsa da, bugün gördüğümüz ve krater dediğimiz oluşumların çoğu yanardağ krateri değildir.<br /> Uzayda başıboş gezen küçük gök cisimleri, meteorlar ve kuyruklu yıldızların çarpmaları sonucu oluşmuş bu<br /> kraterlere çarpma krateri denilmektedir.<br /> <br /> Bütün dağların, kuzey yarımkürede kuzeyi, güney yarımkürede de güneyi daha dik eğimli. Nedeni çok açık. Örneğin<br /> kuzey yarımküreyi ele alırsak dağların kuzeyi daha az güneş enerjisi alıyor, yağan yağmur ya da kardan oluşan<br /> buzlar daha uzun süre kalıyor ve daha fazla aşındırıcı etki yapıyor. Bu durumda en uzun dik yüzeyin de Kanada’nın<br /> kuzeyindeki Baffin adasındaki Thor dağında olmasına şaşırmamak gerek. Dik yüzeyinin yüksekliği 1250 metre.<br /> <br /> Son yıllarda kaya tırmanıcılarının cenneti haline gelen bu bölgede çok sayıda duvar bulunuyor. Dik yüzeyden<br /> kastımız da gerçekten 90 derecelik duvar. Eğer daha azına razı olursanız daha uzun duvarlarımız mevcuttur.<br /> Bu dikliğine ve uzunluğuna rağmen Thor dağı tırmanış açısından zor dağlar arasında değil. Elbette 65 derece kuzey<br /> enleminde, neredeyse kuzey kutup dairesindeki bir dağın kolay olması beklenemez. Bir dağın zorluğu kişiden kişiye<br /> değişebilecek sanal bir kavram. Ama biraz sonra yapacağımız gibi bir genelleme söz konusu olabilir.<br /> <br /> İster kuzey isterse güney yarımkürede olsun yanardağların bir yüzünün diğerine göre daha dik olmak gibi bir derdi<br /> şimdilik yok. Hatta bizim Hasan dağında olduğu gibi kuzeyi güneyinden daha kolay olabiliyor. Ağrı dağımız veya<br /> İran’daki Demavend gibi yaslı yanardağlarda aşındırıcı etki kendini göstermeye başlıyor ve güney yüzleri daha kolay<br /> hale gelmeye başlıyor. Yanardağlar tektonik dağlara göre genç dağlar. 5 bin, 10 bin bilemediniz 50 bin yıllık. Bu<br /> süreler jeolojik takvimde çok kısa süreler. Şimdilik yanardağların hangi yönünün daha dik olacağına kar, buz ve<br /> rüzgâr değil yanardağın etkin olduğu dönemdeki lav akış yönü belirliyor. Dağlarda dik duvarlar oluşumunun dağın<br /> kayaç yapısıyla yakından ilişkisi var. Yanardağların kayaç yapısında granit ve grandiyorit gibi türler nadir olduğu<br /> için muhtemelen hiçbir zaman dimdik duvarlara sahip bir yanardağ göremeyeceğiz. Heyelanlarla oluşmuş<br /> duvarların da üst taraflarının daha hızlı aşınması nedeniyle bir süre sonra eğim kaybedeceği açıktır.</div>

 

[erthem]

<div class="bbWrapper"><b>Ynt: Dağlar Üzerine Çeşitlemeler</b><br /> <br /> <div style="text-align: center"><br /> <div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="15-2.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/15-2-jpg.15799/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="15-2.jpg" title="15-2.jpg" width="359" height="513" /> </div><br /> Trango kuleleri, Karakurum Pakistan.&#8203;</div><br /> 90 derece dik olmasa da olur ama en uzun tırmanıs olsun diyorsanız. Kuzey Pakistan’daki Karakurum dağlarındaki<br /> Baltoro buzulu kuzeyinde ve bu buzulun kollarını oluşturan Trango ve Dunge buzulları arasındaki Trango kuleleri<br /> tam size göre. Adı geçen buzulların granit ana kayayı aşındırmasıyla oluşmuş anıt gibi kuleler. Bir sırt üzerinde<br /> bulunan birkaç kuleden oluşuyor. Ana kulenin yüksekliği 6286 metre ve doğu duvarı 1340 metrelik yüksekliği ile<br /> dünyanın en uzun kaya duvarı olarak biliniyor. İlk tırmanışı 2002 yılında bir uçak kazasında ölen dağ fotoğrafçısı<br /> Galen Rowell tarafından 1977 yılında yapılmış. Patagonyadaki Cerro Torre’den sonra en teknik tırmanışı gerektiren<br /> doğu duvarı ise 1984 yılında Norveçli Doseth ve Daehli tarafından gerçekleştirilmiş. Maalesef her ikisi de iniş<br /> sırasında ölmüşler. Bu kule üzerinde dikkate değer bir tırmanış da 1989 yılında Wolfgang Güllich ve Kurt Albert<br /> tarafından yapılmış. Güneydoğu rotası neredeyse tamamen serbest tırmanış yapılarak çıkılmış. Bu tırmanış yüksek<br /> dağlarda serbest tırmanış tekniği ve estetiğinin yaygınlaşması açısından bir milat olarak kabul ediliyor. Bu<br /> tırmanışı kazasız belasız yapan Güllich’in Münihte 1992 yılında bir trafik kazasında yaşamını yitirdiğini de yazmış<br /> olalım.<br /> <br /> Peki en zor dağ hangisi?. Burada önce kaya tırmanışı ile çıkılabilen dağlardan bahsediyoruz. Yüksek irtifa dağlarına<br /> sonra geleceğiz. Yukarıda belirttiğimiz gibi zorluk rölatif bir kavram. Benim gibi yürüyerek çıkılabilen dağları dağ<br /> yerine koyan birisi buna karar veremez tabii. Ama bu konuda yetkin birileri aşağı yukarı görüş birliği içinde en zor<br /> dağın Cerro Torre olduğuna karar vermişler. Ben de bu bilgileri benim emektar “World Mountaineering“<br /> kitabımdan ve tabii internetten sağlıyorum.<br /> <br /> Yüksek irtifa dağlarında esas sorun dağın oluşturduğu potansiyel riskler. Bunların basında da çığlar geliyor.<br /> Neredeyse ölümlerin 2/3 ünün nedeni çığlar. Diğer riskler de soğuk havadan dolayı hipotermi, ölüm zonu denilen<br /> 8000 metrenin üzerinde uzun süre kalmadan ve yeterli sıvı alınmadığından dolayı oluşan vücut kuruması ve<br /> sonucunda bilinç kaybı, fırtınalar, buzul çatlakları, tas düşmesi.</div>

 

[erthem]

<div class="bbWrapper"><b>Ynt: Dağlar Üzerine Çeşitlemeler</b><br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="16-3.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/16-3-jpg.15800/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="16-3.jpg" title="16-3.jpg" width="598" height="409" /> </div></div><br /> <br /> Cerro Torre Güney Amerikanın güney ucunda Patagonya olarak bilinen bölgede Arjantin ve Sili arasındaki sınırda<br /> bulunuyor. Aynı sırt üzerinde en yükseği 3128 metrelik Cerro Torre olan üç kule. Diğer ikisi de haritada görüleceği<br /> üzere Torre Egger ve Cerro Stanhardt. Torre Egger adını 1959 yılında Cerro Torreye tırmanırken ölen Avusturyalı<br /> dağcı Tony Egger den alıyor. Torre buzulunun doğusundaki Fitz Roy ise adını 1830 lu yıllarda buraları keşfeden<br /> kaptan Fitz Roy dan alıyor ama tırmanış açısından fazla önem taşımıyor. And dağlarının devamı olan bu bölge<br /> yaklaşık 12 000 yıl önce sona eren “son buzul“ döneminde buzullar tarafından asındırılmıs dağların kalıntılarıdır.<br /> Cerro Torre ne yüksek bir dağdır ne de tırmanış örneğin Trango Tower kadar uzundur. Bu dağı zor yapan etmenler<br /> buz gibi esen fırtınalar ve dağın neredeyse pürüzsüz cilalanmış kadar düzgün granit yüzey yapısıdır. İlk defa<br /> Maestri tarafından tırmanışı yapıldığı iddia edilmekteyse de bu iddia bugün bile tartışma konusudur. Tartışma<br /> götürmez şekilde belgelenmiş ilk tırmanışı ise 1974 yılında Daniele Chiappa, Mario Conti, Casimiro Ferrari ve<br /> Pino Negri tarafından yapılabilmiştir.<br /> <br /> İngilizcesi olanlar için aşağıdaki linkte bu tartışmalarla ilgili bir yazı var.<br /> http://www.alpinist.com/doc/_print/ALP16/winds-salvaterra<br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="17-2.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/17-2-jpg.15801/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="17-2.jpg" title="17-2.jpg" width="395" height="494" /> </div><br /> Cerro Torre&#8203;</div><br /> Sadece kaya beni sıkar, hem kar hem buz hem kaya olsun ayrıca da yüksek olsun diye düşünüyorsanız doğruca<br /> Lhotse güney tarafına bakın. Tabandan zirveye 3200 metrelik devasa bir duvar. Çık çık bitmez. Lhotse güney duvarı<br /> Alplerin son 3 problemi deyimine benzetme yapılarak, Himalayaların son problemi olarak anılıyor daha doğrusu<br /> anılıyordu.<br /> <br /> Bizim YTUDAK posta listesinde “sen ikinci değilsin, sen mükemmelsin“ diye bir yazı var. Bildiğiniz gibi bu söz<br /> dünyadaki 14 adet 8bin metreden yüksek dağın tamamını ilk çıkan kişi olan İtalyan Reinhold Messner tarafından<br /> ikinci çıkan kişi olan Polonyalı Jerzy Kukuczka için söylenmiştir. Gerçekten de Messner’in aksine Kukuczka bütün<br /> 8 binlikleri yeni rotalardan çıkmış muhteşem bir dağcı. Sovyet bloğu dağcılarının batılıların aksine zor bir yaşamları<br /> var. Arkalarında büyük firmalar, sponsorlar yok. “Benim dikey dünyam“ adlı kitabında yazdığına göre Kukuczka<br /> tırmanış için gerekli finansmanı ülkesinde fabrika bacaları temizleyerek ve yanında götürdüğü Polonya malı ürünleri<br /> Katmandu sokaklarında satarak sağlıyor. 1989 yılında Katmandu dan aldığı kullanılmış bir iple bu yüzü tırmanmaya<br /> gidiyor ve burada ipin kopması sonucu düserek ölüyor. Lhotse Kukuczka ya izin vermiyor.<br /> <br /> 1990 yılında bir Sloven dağcı, Tomo Cesen burayı 72 saatte çıktığını iddia ediyor. Bu başarısı nedeniyle önceleri çok<br /> takdir edilen Cesen, daha sonra bu tırmanışını gerçek anlamda kanıtlayamaması nedeniyle yalancılıkla bile<br /> suçlanıyor.<br /> <br /> <div style="text-align: center"><div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="18-2.jpg" data-src="https://www.gezenbilir.com/forum/attachments/18-2-jpg.15802/" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="18-2.jpg" title="18-2.jpg" width="495" height="371" /> </div><br /> Lhotse güney yüzü&#8203;</div><br /> İki dağ tırmanışı bugün bile tartışma konusudur. Bunlardan ilki İtalyan Maestri nin Cerro Torre tırmanışı ve Tomo<br /> Cesen’in Lhotse güney duvarı çıkısıdır.<br /> <br /> <div style="text-align: right"><u><b>NACİ BEYTEKİN</b></u>&#8203;</div></div>