Dokular ve Yarılanma Ömürleri

[özlem]

<div class="bbWrapper"><b>Dokular ve Yarılanma Ömürleri</b>:<br /> <br /> <br /> <script class="js-extraPhrases" type="application/json"> { "lightbox_close": "Close", "lightbox_next": "Next", "lightbox_previous": "Previous", "lightbox_error": "The requested content cannot be loaded. Please try again later.", "lightbox_start_slideshow": "Start slideshow", "lightbox_stop_slideshow": "Stop slideshow", "lightbox_full_screen": "Full screen", "lightbox_thumbnails": "Thumbnails", "lightbox_download": "Download", "lightbox_share": "Share", "lightbox_zoom": "Zoom", "lightbox_new_window": "New window", "lightbox_toggle_sidebar": "Toggle sidebar" } </script> <div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="kesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx" data-src="/forum/proxy.php?image=http%3A%2F%2Fwww.outdoororacle.com%2Fkesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx%3Fkey%3D28&amp;hash=b7bd02502a459ceecf5f6057399cb9b5" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="http://www.outdoororacle.com/kesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx?key=28" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="kesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx" title="" width="" height="" /> </div><br /> <br /> <br /> Dalış esnasında, nitrojen her dokuda farklı hızda çözünür ve bu olay doğrusal değil, eksponensiyal bir şekil izler. Dalış sonunda ise bu olayın tam tersi gerçekleşir; nitrojenin atılım hızı dokudan dokuya değişir ve yine eksponensiyal halde gerçekleşir. <br /> <br /> Dekompresyon hastalığı (vurgun), en basit tanımıyla, dalış sırasında dokularda çözünen nitrojenin, çıkışta ortam basıncının azalması sonucu kabarcıklar oluşturarak vücutta tıkanıklıklara yol açmasıdır. İlk başlarda kezon işçilerinde görülen bu hastalık için, 1900`lü yılların başından beri bilimadamlarınca birçok çalışma yapılmıştır. Bunların başında da, dalgıçların güvenli bir çıkış için kullandıkları dalış tabloları gelir. Ayrıca günümüzde dalış tablolarının mantığını esas alan birçok dalış bilgisayarı da dalgıçların ana ekipmanlarından biri olmuştur. Dalış bilgisayarlarının özelliklerine bakıldığında; sıcaklık ölçümü, yaptığı uyarılar (çıkış hızı uyarısı, vb.), maksimum derinlik ve kullanılan pil ile ilgili özellikler yer alır. Ancak bütün bu teknik özellikler yanında, bilgisayarın algoritmasının dayandığı temelleri ve bunun ne ifade ettiğini bilmekte yarar vardır. <br /> <br /> Her bilgisayarın veya tablonun hesaplamalarında kullandığı doku sayısı aynı değildir. Kimi 6 dokuya göre hesap yaparken, kimi ise 12 farklı doku tipini dikkate almaktadır. Peki böyle farklı doku tiplerini hesaplarda kullanmanın sebebi nedir? <br /> <br /> <div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="kesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx" data-src="/forum/proxy.php?image=http%3A%2F%2Fwww.outdoororacle.com%2Fkesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx%3Fkey%3D29&amp;hash=3d6d65233742be34a2141b56fae0f318" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="http://www.outdoororacle.com/kesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx?key=29" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="kesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx" title="" width="" height="" /> </div><br /> <br /> <br /> Dalış esnasında dokulara nitrojen farklı süreler içinde dolar. Örnek vermek gerekirse, nitrojen beyin ve kaslara aynı hızla dolmaz. Yüksek kan teması yüzünden beyin çok kısa sürede nitrojene doymuş hale gelir, yani satüre olur (Tablo 1- Buhlmann tablolarında kullanılan dokular ve yarılanma ömürleri). Bunun sebepleri ise şunlardır: <br /> <br /> Kan ve akciğerdeki nitrojen kısmi basıncı arasındaki fark <br /> Kan ve dokudaki nitrojen kısmi basıncı arasındaki fark <br /> Dokuyu besleyen kapiler sayısı <br /> Kan akış hızı <br /> Dalış sonunda, yani çıkış esnasında ise bu olayın tam tersi gerçekleşir, ve hızlı dolan dokular kan ile daha fazla temas halinde olduklarından, yavaş dokulara göre daha hızlı boşalırlar.<br /> <br /> Tablo 1`de sadece vücudun belli bölgeleri ve buralardaki dokuların nitrojene doyma hızları yaklaşık olarak belirtilmiştir. Bilinmesi gereken, nitrojenin vücuttaki her dokuya farklı hızlarda dolup, boşaldığıdır. Ancak dekompresyon modellemeleri oluşturulurken, bunlardan sadece bazıları teorik olarak alınır. Şekil 1`de aynı zamanda bazı yarılanma ömürleri belirtilmiştir. Bu yarılanma ömürleri bir dokunun nitrojene doyma ve boşalma hızını ifade eder. Başka bir deyişle, dakika cinsinden verilen yarılanma ömrü bir dokudaki nitrojenin kısmi basıncı ile soluduğumuz havadaki nitrojenin kısmi basıncı arasındaki farkın yarıya indiği süredir. Bir doku, dalış esnasında, bu şekilde nitrojene doymuş hale gelir. (Grafik 1) <br /> <br /> Yarılanma ömürleri 5T, 10T gibi ifadelerle belirtilir. Buna göre örneğin Tablo 1`deki 4T dokusunu ele alırsak, dalışın 4. dakikasında (sabit bir derinlikte) bu doku %50 doymuş hale geçer, ikinci 4 dakikada, yani 8. dakika sonunda,doku %75 nitrojene doymuş olur. 6. Yarı ömür sonunda doku %98.4375 yani %100 doymuş kabul edilir, yani satüre olur (Grafik 1).<br /> <br /> Dalış sonrasında ise bu olayın tam tersi gerçekleşir. Artık solunan havadaki nitrojenin kısmi basıncı dokulara göre daha düşüktür. Bu sayede dokulardan kana, oradan akciğerlere ve dolayısıyla havaya nitrojen boşalmaya başlar. Bu olay esnasında da aradaki basınç farkı yine bu yarılanma ömürlerine göre yarılanır. Yani 1. yarılanma ömrü sonunda doku %50 nitrojene doymuşken, bu oran 2. yarılanma ömrü sonunda %25`e, 6. yarılanma ömrü sonunda ise %1.5625`e düşer, yani tamamen boşalmış sayılır (Grafik 2).<br /> <br /> Mükerrer dalış hesaplamaları düşünülecek olursa, US Navy tablosunda 120T dokusu mükerrer dalışlarda dikkate alınan dokudur. Yani bu dokudan dalış sonrasındaki nitrojen atılımı hesaplanarak, mükerrer dalış tabloları hesaplanır. 6 yarılanma ömrü sonunda bir dokunun tamamen boşaldığı düşünülürse, 120T dokusu 720 dakika sonunda (6*120=720) tamamen boşalmış olacaktır. 720 dakikada 12 saat ettiğine göre, US Navy tablolarında mükerrer dalışın tanımı olan bir dalıştan sonraki ilk 12 saat ifadesi bulunmuş olur. Ancak bu her tablo ve dalış bilgisayarı için geçerli bir kural değildir. US Navy tablosunun oluşturdulduğu yıllardaki teknik imkansızlıklar yüzünden mükerrer dalışlarda tek bir doku kullanılmıştır. Günümüzde ise farklı modeller temel alınarak da bu heaplamalar yapılmaktadır. <br /> <br /> <div class="bbImageWrapper js-lbImage" title="kesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx" data-src="/forum/proxy.php?image=http%3A%2F%2Fwww.outdoororacle.com%2Fkesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx%3Fkey%3D30&amp;hash=930aba999dae2278aeb63a5b175a8440" data-type="image" data-lb-sidebar-href="" data-lb-caption-extra-html="" data-single-image="1"> <img src="" data-url="http://www.outdoororacle.com/kesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx?key=30" class="bbImage" data-zoom-target="1" style="" alt="kesifcikisiresim_resim_bv_big.aspx" title="" width="" height="" /> </div><br /> <br /> Bir dokunun altı yarı ömür sonunda satüre olması, sabit bir derinlik için geçerlidir. Yani eğer 20 metrede 24 dakika kalınırsa, 4T dokusu 6 yarılanma ömrü geçmiş olacağından satüre olmuş sayılır, ancak bu sürenin ardından daha derine inilirse, ortam basıncı artacağından doku nitrojene tam doymuş halini yitirecektir; bu yüzden bu dokuya yeniden ortam basıncı ile arasındaki nitrojen basıncı farkı kapanıncaya kadar nitrojen dolmaya devam edecektir. <br /> <br /> Dalış sonunda yukarı çıkarken, dokulardaki nitrojen basıncı soluduğumuz havadaki nitrojen basıncına göre daha yüksek olacaktır, çünkü dokudan nitrojen bir anda atılamayacaktır. Ancak bu kabarcık oluşumu için kesin bir sebep oluşturmamaktır. Ayrıca her kabarcık oluşumu da vurguna sebep olmaz. Çünkü her doku çıkış esnasında belli bir derinlikte ortamdaki nitrojen basıncından belli bir miktar fazla nitrojen taşıyabilir. Dalış tabloları ve bilgisayarlarda da bu prensip kullanılarak, dalıcının yüzeye güvenli çıkışı sağlanır. Bu konu gelecek sayı detaylı bir şekilde anlatılacaktır.<br /> <br /> <br /> <span style="font-size: 11px"><i>--------------------------------------------------------------------------------<br /> Kaynak : [1]...Cole, Bob. Decompression and Computer Assisted Diving.Flagstaff, 1993. Türker Tunalı <br /> <br /> http://www.outdoororacle.com/</i></span></div>