KAYIP UFUKLAR – LOST HORIZONS
Half Dome’un lanetli slablarinda ölüm sessizce
yaklasir
Rock & Ice 150. sayi
KAZANIN OLUSUMU: Eylül ayinda, açik bir havada, San
Diego’dan 35 yasindaki bir solo tirmanici Half Dome’a
dogru yaklasilan slablara tirmanmaya basladi.
Mescalito ve Wyoming Sheep Range’in de aralarinda
oldugu düzinelerce Yosemite rotasini ve daha pek çok
zorlu duvari tirmanmis birisi acemi sayilmazdi.
Muhtemelen, Tis-sa-ack (VI, 5.9, A3+) rotasina bir
solo tirmanis için rotanin tabanina malzeme
çikariyordu.
Bu ilk yaklasim tirmanisi dagcilar arasinda “ölüm
slablari” olarak bilinir, Half Dome’un güney yüzünü
dolasan 8 mil’lik patikadan çok daha kisa olmasina
ragmen, çürük kaya yapisi ve dolambaçli, tehlikeye
açik 4 derecelik (fourth-class) tirmanisiyla kötü bir
üne sahiptir. Arkadaslarina göre, daha önceki Half
Dome çikislarindan yaklasim tirmanisini iyi biliyordu.
O gün, kirilmis set sistemleri üzerindeki slablardan
zigzaglar çizen, 4 derecelik “standart” yaklasim
güzergahini takip etmedi. Onun yerine, daha dosdogru
ilerleyerek, diger tirmanicilar tarafindan sakinilan
bir dik köse sistemine girdi. Kisa bir 4 derecelik
bölümün ardindan, malzemelerinin çogunu oradaki sete
birakti, hizlica tek parçalik bir istasyon
yerlestirdi. Grigri kullanarak orta seviyede 5
derecelik bir etaba solo tirmanisa basladi.
Ilerledikçe birkaç takoz ve birkaç yayli yerlestirdi,
ve ipin sonuna gelmesiyle üç noktadan olusan bir
istasyon kurdu.
Bundan sonra tam olarak ne oldugu bir sir olarak
kalacaktir, ancak istasyonuna baglanamadan asagi
düsmüstü, ve ip boyunca yerlestirdigi dört parçadan
ikisi sökülmüstü. Slablardan asagi yuvarlanarak, ip
boyunun basindaki genis sette durdu, ipi de ikinci ve
en son yerlestirilen emniyet malzemesi arasinda
gerilmisti. Iki dagci cesedini bir grigri ile lider
hattina girmis vaziyette buldular.
KAZANIN ANALIZI: Düsüse neyin sebep oldugunu kesin
olarak bilemesek de, Half Dome’un kuzeybati yüzünün
altlarinda tas düsmesi her zaman yasanmaktadir. Ve bu
tirmanicinin en üst istasyonu tozlu toprakli dökülen
tabakalarla çevriliydi. Baska sebeplerin de mümkün
olmasina ragmen, kazayi incelerken fark edilen yosun
izleri, belki bu kabuk tabakalarin biri yerinden
siyrildigi sirada kazazedenin de üzerinde oldugu
fikrini güçlendiriyor.
Objektif çürük kaya tehlikesinin ötesinde, malzeme
kullanim hatalarinin da rolü olabilir. Tirmanicinin
cesedi bulundugunda, Grigrisi lider hattinda en
üstteki istasyondan tek ip inisi yapmaya uygun
dogrultuda düzenlenmisti, birisi alttaki istasyondan
yukari iple solo çikacagi zaman kullanilacak
dogrultuda yerlestirilmemisti grigrisi. Sonuç olarak,
grigrisi ipte hiçbir zaman kilitlenmedi, ve düstügünde
tirmanici ipe dolasti, ve iki emniyeti yerinden
sökmeye yetecek ani bir kuvvet olustu, ama onu
yakalamak için yetersizdi.
Ip boyunu solo çikmadan önce grigrisini ters yönde
takmasi (kolay yapilabilecek bir hatadir) mümkündür,
ardindan ipini istasyona geçiremeden, en üstteki
setten asagi düstü. Emniyetinin yok oldugu andan
itibaren, grigrinin dogrultusunun bir önemi kalmadi.
Baska bir senaryoda ise, belki ip boyu sonunda
grigrisini inis için tekrar ayarlamistir, lider ipini
sabitleyerek asagidaki istasyona ip inisi yapmaya
niyetlenmistir, ama bir sekilde inis için geri
yaslanmadan önce lider ipini baglamayi basaramadi.
Ipin sonunda bir sekizli dügümü atilmisti, büyük
ihtimalle istasyon (baglanma) noktasi olarak
kullanilacakti ve grigrisi bu dügümden birkaç feet
öteye takilmisti.
KAZANIN ÖNLENMESI:
ARA EMNIYET YERLESTIRIRKEN, KAÇ TANE YERLESTIRDIGINIZI
SAYIN - Bu tirmanici rotada yetersiz emniyet
yerlestirmisti, ve bunlardan da ikisi patladi. Geriye
kalan emniyetler ise, tek parçalik alt istasyonu da
dahil yarim yamalak ve oldukça eksIkti. Deneyimli bir
geleneksel tirmanici olmasi ve kolay yüzeylerdeki
güveni bu özensiz yerlestirmeyi açiklayabilir. Orta
zorlukta yer olmasina ragmen, saglam emniyet yeri
aramak için zaman ayirsaydi, kendi emniyetini (self
belay) uygun biçimde düzenledigini farzedersek,
beklenmeyen düsüsünden kurtulabilirdi, .
DONANIMINI IKI DEFA KONTROL ET – Bu kazadaki malzeme
yerlestirmenin çogu acele edilmis ve özensiz
gözüküyor. Eger tirmanici üstteki istasyonun geri
kalaniyla ilgilenmeden önce bir noktasina kendini
sabitleseydi, düsüsü aninda tutulmus olacakti.
Grigrisini dogru takmis olsaydi, düsüsü tutabilirdi.
Eger ip inisine kalkistiysa, istasyon baglantisini iki
defa hizlica kontrol etmesi hayatini kurtaracakti.
DOGRU ALETI KULLAN – Pek çok solocunun kullanmasina
ragmen, Petzl Grigri kendi-emniyetini alma aleti
olarak yapilmamistir. (kendi kendine emniyet alan bir
alet ?) Üretici firma bu amaç için kullanima karsi
kesin bir sekilde uyariyor. Grigriyi ters yönde ipe
takmak çok kolaydir, bu da solo düsüsü yakalamasi için
ise yaramaz kilar. Standart yarim kazik dügümü yada
diger pek çok emniyet aletinin tasarimi kendi
emniyetini almak için kullanilmasi ve anlasilmasi
kolay, güvenilir ve saglamdir.
KASK TAK – Yaklasim tirmanisinin kötü söhretine ragmen
bu tirmanici kask takmiyordu ve kafa travmasinin
ölümünde rol oynamasi olasi. Kaskin bizi her seyden
koruyamamasina karsin, belki bu trajediyi
engelleyebilirdi.
Çev: Demir Aydemir
Half Dome’un lanetli slablarinda ölüm sessizce
yaklasir
Rock & Ice 150. sayi
KAZANIN OLUSUMU: Eylül ayinda, açik bir havada, San
Diego’dan 35 yasindaki bir solo tirmanici Half Dome’a
dogru yaklasilan slablara tirmanmaya basladi.
Mescalito ve Wyoming Sheep Range’in de aralarinda
oldugu düzinelerce Yosemite rotasini ve daha pek çok
zorlu duvari tirmanmis birisi acemi sayilmazdi.
Muhtemelen, Tis-sa-ack (VI, 5.9, A3+) rotasina bir
solo tirmanis için rotanin tabanina malzeme
çikariyordu.
Bu ilk yaklasim tirmanisi dagcilar arasinda “ölüm
slablari” olarak bilinir, Half Dome’un güney yüzünü
dolasan 8 mil’lik patikadan çok daha kisa olmasina
ragmen, çürük kaya yapisi ve dolambaçli, tehlikeye
açik 4 derecelik (fourth-class) tirmanisiyla kötü bir
üne sahiptir. Arkadaslarina göre, daha önceki Half
Dome çikislarindan yaklasim tirmanisini iyi biliyordu.
O gün, kirilmis set sistemleri üzerindeki slablardan
zigzaglar çizen, 4 derecelik “standart” yaklasim
güzergahini takip etmedi. Onun yerine, daha dosdogru
ilerleyerek, diger tirmanicilar tarafindan sakinilan
bir dik köse sistemine girdi. Kisa bir 4 derecelik
bölümün ardindan, malzemelerinin çogunu oradaki sete
birakti, hizlica tek parçalik bir istasyon
yerlestirdi. Grigri kullanarak orta seviyede 5
derecelik bir etaba solo tirmanisa basladi.
Ilerledikçe birkaç takoz ve birkaç yayli yerlestirdi,
ve ipin sonuna gelmesiyle üç noktadan olusan bir
istasyon kurdu.
Bundan sonra tam olarak ne oldugu bir sir olarak
kalacaktir, ancak istasyonuna baglanamadan asagi
düsmüstü, ve ip boyunca yerlestirdigi dört parçadan
ikisi sökülmüstü. Slablardan asagi yuvarlanarak, ip
boyunun basindaki genis sette durdu, ipi de ikinci ve
en son yerlestirilen emniyet malzemesi arasinda
gerilmisti. Iki dagci cesedini bir grigri ile lider
hattina girmis vaziyette buldular.
KAZANIN ANALIZI: Düsüse neyin sebep oldugunu kesin
olarak bilemesek de, Half Dome’un kuzeybati yüzünün
altlarinda tas düsmesi her zaman yasanmaktadir. Ve bu
tirmanicinin en üst istasyonu tozlu toprakli dökülen
tabakalarla çevriliydi. Baska sebeplerin de mümkün
olmasina ragmen, kazayi incelerken fark edilen yosun
izleri, belki bu kabuk tabakalarin biri yerinden
siyrildigi sirada kazazedenin de üzerinde oldugu
fikrini güçlendiriyor.
Objektif çürük kaya tehlikesinin ötesinde, malzeme
kullanim hatalarinin da rolü olabilir. Tirmanicinin
cesedi bulundugunda, Grigrisi lider hattinda en
üstteki istasyondan tek ip inisi yapmaya uygun
dogrultuda düzenlenmisti, birisi alttaki istasyondan
yukari iple solo çikacagi zaman kullanilacak
dogrultuda yerlestirilmemisti grigrisi. Sonuç olarak,
grigrisi ipte hiçbir zaman kilitlenmedi, ve düstügünde
tirmanici ipe dolasti, ve iki emniyeti yerinden
sökmeye yetecek ani bir kuvvet olustu, ama onu
yakalamak için yetersizdi.
Ip boyunu solo çikmadan önce grigrisini ters yönde
takmasi (kolay yapilabilecek bir hatadir) mümkündür,
ardindan ipini istasyona geçiremeden, en üstteki
setten asagi düstü. Emniyetinin yok oldugu andan
itibaren, grigrinin dogrultusunun bir önemi kalmadi.
Baska bir senaryoda ise, belki ip boyu sonunda
grigrisini inis için tekrar ayarlamistir, lider ipini
sabitleyerek asagidaki istasyona ip inisi yapmaya
niyetlenmistir, ama bir sekilde inis için geri
yaslanmadan önce lider ipini baglamayi basaramadi.
Ipin sonunda bir sekizli dügümü atilmisti, büyük
ihtimalle istasyon (baglanma) noktasi olarak
kullanilacakti ve grigrisi bu dügümden birkaç feet
öteye takilmisti.
KAZANIN ÖNLENMESI:
ARA EMNIYET YERLESTIRIRKEN, KAÇ TANE YERLESTIRDIGINIZI
SAYIN - Bu tirmanici rotada yetersiz emniyet
yerlestirmisti, ve bunlardan da ikisi patladi. Geriye
kalan emniyetler ise, tek parçalik alt istasyonu da
dahil yarim yamalak ve oldukça eksIkti. Deneyimli bir
geleneksel tirmanici olmasi ve kolay yüzeylerdeki
güveni bu özensiz yerlestirmeyi açiklayabilir. Orta
zorlukta yer olmasina ragmen, saglam emniyet yeri
aramak için zaman ayirsaydi, kendi emniyetini (self
belay) uygun biçimde düzenledigini farzedersek,
beklenmeyen düsüsünden kurtulabilirdi, .
DONANIMINI IKI DEFA KONTROL ET – Bu kazadaki malzeme
yerlestirmenin çogu acele edilmis ve özensiz
gözüküyor. Eger tirmanici üstteki istasyonun geri
kalaniyla ilgilenmeden önce bir noktasina kendini
sabitleseydi, düsüsü aninda tutulmus olacakti.
Grigrisini dogru takmis olsaydi, düsüsü tutabilirdi.
Eger ip inisine kalkistiysa, istasyon baglantisini iki
defa hizlica kontrol etmesi hayatini kurtaracakti.
DOGRU ALETI KULLAN – Pek çok solocunun kullanmasina
ragmen, Petzl Grigri kendi-emniyetini alma aleti
olarak yapilmamistir. (kendi kendine emniyet alan bir
alet ?) Üretici firma bu amaç için kullanima karsi
kesin bir sekilde uyariyor. Grigriyi ters yönde ipe
takmak çok kolaydir, bu da solo düsüsü yakalamasi için
ise yaramaz kilar. Standart yarim kazik dügümü yada
diger pek çok emniyet aletinin tasarimi kendi
emniyetini almak için kullanilmasi ve anlasilmasi
kolay, güvenilir ve saglamdir.
KASK TAK – Yaklasim tirmanisinin kötü söhretine ragmen
bu tirmanici kask takmiyordu ve kafa travmasinin
ölümünde rol oynamasi olasi. Kaskin bizi her seyden
koruyamamasina karsin, belki bu trajediyi
engelleyebilirdi.
Çev: Demir Aydemir
